Της Χαριτίνης Μαλισσόβα
Δημήτρης Στεφανάκης,
«Μινώταυρος»,
εκδόσεις Μεταίχμιο
Γνωστός και ως διευθυντής της σειράς «Μεγάλες Αφηγήσεις» των εκδόσεων Μεταίχμιο, ο Δημήτρης Στεφανάκης, συγγραφέας διεθνών επιτυχιών και διακρίσεων, επέστρεψε στις προθήκες των βιβλιοπωλείων ύστερα από καιρό με ένα μυθιστόρημα που διαθέτει τη στόφα του κλασικού. Θα μπορούσε λοιπόν να πει κανείς πως το νέο του βιβλίο με τίτλο «Μινώταυρος» είναι η δική του Μεγάλη Αφήγηση.
Στο περιθώριο παλαιότερης συνέντευξης ο Στεφανάκης μού είχε αποκαλύψει πως τα μυθιστορήματά του θέλει να θυμίζουν τις μεγαλουπόλεις που, όσο κι αν τις επισκέπτεται κανείς, πάντα κάτι μένει για την επόμενη φορά.
Μου έφερνε τότε ως παράδειγμα την «Άννα Καρένινα» και το «Μοναστήρι της Πάρμας», αλλά φαντάζομαι πως κάτι τέτοιο ισχύει και για τις «Μέρες Αλεξάνδρειας», αλλά και για τον «Μινώταυρο».
Στα χρόνια που μεσολάβησαν ανάμεσα στα δύο αυτά βιβλία ο Δημήτρης Στεφανάκης δοκίμασε πολλά και διάφορα είδη γραφής και αφήγησης, μπαίνοντας και βγαίνοντας από μικρότερους ή μεγαλύτερους κόσμους.
Κάθε βιβλίο του είχε διαφορετική απήχηση στο αναγνωστικό κοινό, που περίμενε πάντοτε έναν κόσμο εξίσου μεγαλειώδη με αυτό της Αλεξάνδρειας.
Ο συγγραφέας άφησε να περάσουν περίπου δεκαπέντε χρόνια για να επιχειρήσει ένα δεύτερο magnum opus. Χρειάστηκε γι’ αυτό να γυρίσει στις ρίζες του αξιοποιώντας την κρητική του καταγωγή, αλλά και την αγάπη του για το κλασικό μυθιστόρημα μαζί με ένα άρωμα κοσμοπολιτισμού που διαπνέει όλη σχεδόν την πεζογραφία του μέχρι σήμερα. Με αυτά τα υλικά δημιουργεί έναν νέο, μεγάλο κόσμο που υπόσχεται να παρασύρει μέσα του τον αναγνώστη. Άντλησε, όπως έχει πει ο ίδιος, έμπνευση από τις αφηγήσεις του πατέρα του και από τις οικογενειακές ιστορίες που άκουγε από παιδί. Πρόσθεσε σε αυτές το μεγάλο πλάνο της Ιστορίας, αλλά και μια ενδιαφέρουσα και συναρπαστική μυθοπλασία.
Στον συναρπαστικό «Μινώταυρο» του Δημήτρη Στεφανάκη ο μυημένος αναγνώστης του διακρίνει αμέσως έναν ανοιχτό διάλογο με τα προηγούμενα βιβλία του. Διακρίνει την υπέροχη Μαργώ Μποτέλη ως εξέλιξη της femme fatale που με τη σμίλη της φαντασίας του λάξευσε ο συγγραφέας και σε παλιότερους κόσμους του. Από την Υβέτ Σαντόν της Αλεξάνδρειας μέχρι τη Μαργώ Μποτέλη του «Μινώταυρου», παρελαύνουν ηρωίδες-αγάλματα μιας φίνας και αλησμόνητης εποχής, σύμβολα όχι μόνο της γυναικείας ομορφιάς, αλλά κι ενός πνευματικού τυχοδιωκτισμού που συνηθίζουμε να αποκαλούμε κοσμοπολιτισμό. Η Μαργώ είναι σαφώς πιο ισορροπημένη από την Υβέτ, πιο αυτόφωτη από τη Μαρία ντελ Πιλάρ του «Φιλμ νουάρ», πιο οικουμενική από την Ωραία της «Άριας». Η Μαργώ είναι το πανάκριβο μονόπετρο στις σελίδες του «Μινώταυρου».
Όσο κι αν μιλάμε για ένα μυθιστόρημα που εκτυλίσσεται στην Κρήτη, ο Στεφανάκης δεν θα άφηνε σε καμία περίπτωση αναξιοποίητη τη μυθιστορηματική του οικουμένη όπως την όρισε στις «Μέρες Αλεξάνδρειας». Κι αυτή δεν είναι άλλη από την Ευρώπη του Μεσοπολέμου. Είναι η Ευρώπη της τέχνης, των μεγαλουπόλεων, της πολιτικής, της Ιστορίας και των μικρών θαυμάτων. Ο «Μινώταυρος» εξελίσσεται κάπου-κάπου σε καλειδοσκόπιο μιας ολόκληρης εποχής. Μέσα σε αυτή την καλειδοσκοπική αφήγηση περικλείεται και μια έντονη διακειμενικότητα είτε αφορά τη λογοτεχνία, τη ζωγραφική, τη μουσική, το πνεύμα της ανθρώπινης ύπαρξης.
Το τρίτο στοιχείο από το οποίο ποτέ δεν παραιτείται ο συγγραφέας του «Μινώταυρου» είναι οι ανοιχτοί λογαριασμοί με την Ιστορία. Ο Στεφανάκης γνωρίζει τους κανόνες της αποκάλυψης, ξέρει πώς πρέπει να θέσει αμείλικτα ερωτήματα γύρω από τις γκρίζες ζώνες του ιστορικού παρελθόντος και δεν διστάζει να μπήξει βαθιά το νυστέρι του στο πληθωρικό σώμα της επίσημης Ιστορίας. Το έκανε με τρόπο εμφατικό στο «Φιλμ νουάρ» και στην «Άρια» το επαναλαμβάνει τώρα με τον «Μινώταυρο». Είναι σαν να μας λέει: «Διαβάζοντάς με δεν θα μάθετε Ιστορία, θα μάθετε, όμως, να δυσπιστείτε απέναντι στην Ιστορία και στα πρόσωπα που εκείνη καθαγιάζει». Με την έννοια αυτή ο Στεφανάκης είναι ένας πραγματικός Ιστορικός. Είναι, όμως, πρωτίστως λογοτέχνης. Το ξέρει και για το λόγο αυτό προσπαθεί πάντα να δημιουργήσει χαρακτήρες που υπερβαίνουν κάθε προηγούμενο. Όπως συχνά έχει δηλώσει σε συνεντεύξεις μας: «Η λογοτεχνία είναι ένα μουσείο χαρακτήρων. Όσο πιο ισχυρά είναι τα πρόσωπα που επινοεί ο συγγραφέας, τόσο πιο υψηλής αξίας είναι το έργο του».
Οι χαρακτήρες στον «Μινώταυρο» δικαιώνουν αυτή την άποψή του. Ένας ηγεμονικός Γιαννιός Αστάκης, ένας πνευματώδης και σπιρτόζικος Σήφης Μαραβελάκης, ένας βιβλικός Άγγελος Γαληνός, μια χειμαρρώδης Εμμέλεια κι ένας Τσουγκρής, λαϊκός ήρωας. Δίπλα τους στέκονται επάξια ο οικουμενικός Μανώλης Γαληνός και η πανέμορφη Ζόλντα. Θα πρέπει να παραδεχτούμε, ωστόσο, πως ακόμα και οι δευτεραγωνιστές του βιβλίου αφήνουν ένα αδρό αποτύπωμα στην συνείδηση του αναγνώστη.
Κλείνοντας το βιβλίο οι χαρακτήρες του παραμένουν ακόμα μέσα σου, ακούς τη φωνή τους, αιχμαλωτίζεσαι στον κόσμο τους για καιρό και ανασαίνεις το άρωμά τους. Έτσι συνέβαινε ανέκαθεν με τα μυθιστορήματα που δεν μπορούμε να αφήσουμε στην άκρη, έτσι φαίνεται να συμβαίνει και με τον «Μινώταυρο», για τον οποίο πιστεύω πως θα μιλάμε και τα επόμενα χρόνια, ανακαλύπτοντας πως ποτέ δεν βγήκαμε από τον γοητευτικό του λαβύρινθο.
Με το... δεξί μπήκε στο νέο Nations League η Εθνική μας ομάδα ποδοσφαίρου που κέρδισε…
Η πυρκαγιά που ξέσπασε μέσα στον κοιτώνα δημοτικού σχολείου στην κεντρική Κένυα μετρά ήδη 21…
Την ανάγκη στήριξης της Ουκρανίας στον πόλεμο με τη Ρωσία αναδεικνύουν σε άρθρο, που συνυπογράφουν…
Να σταματήσει να προτείνει σε έφηβους χρήστες βίντεο που εξιδανικεύουν συγκεκριμένα πρότυπα φυσικής κατάστασης, όπως…
«Επιχείρηση γλάστρα» ονομάστηκε, από τα τοπικά μέσα ενημέρωσης, το σχέδιο της δημοτικής αρχής του Άμστερνταμ…
Τα αποκαλυπτήρια του νέου οδικού χάρτη στην οικονομία μέχρι το 2025 κάνει αυτή την ώρα…