Τοπικά

Γερμανοί στρατιώτες της Βέρμαχτ αυτόμολοι στον Ε.Λ.Α.Σ. – Άγνωστες πτυχές της εθνικής αντίστασης από τον Χαρ. Αλεξάνδρου

H αυτομόληση δεκάδων αντιφασιστών στρατιωτών της Βέρμαχτ, οι οποίοι υπηρετούσαν στη φρουρά του Βόλου και η ένταξή τους στο 54ο Σύνταγμα του Ε.Λ.Α.Σ., που είχε έδρα την Κερασιά, τις τελευταίες εβδομάδες πριν την απελευθέρωση και την υποχώρηση των Γερμανών, περιγράφεται γλαφυρά στο καινούριο βιβλίο, που κυκλοφόρησε πριν από λίγες ημέρες ο κ. Χαράλαμπος Κ. Αλεξάνδρου. Ο πρόεδρος του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού Κερασιάς (Κ.Ι.ΠΟ.ΚΕ.) με το νέο ιστορικό δοκίμιο που συνέγραψε, παρουσιάζει άγνωστες πτυχές από την εθνική αντίσταση στη Μαγνησία.

Δώδεκα χρόνια μετά την κυκλοφορία του πρώτου βιβλίου του («Μεραρχία Πινερόλο. Χρονικό της αντίστασης και του μαρτυρίου της: Σεπτέμβριος 1943 – Δεκέμβριος 1944»), ο δραστήριος ερευνητής με καταγωγή από την Κερασιά, καταπιάστηκε αυτή τη φορά με τους Γερμανούς και τους Αυστριακούς, που συντάχτηκαν με τους αντάρτες του Πηλίου. «Αυτόμολοι της Βέρμαχτ στο 54ο Σύνταγμα ΕΛΑΣ – Το ΧΧΙ/999 Ποινικό Τάγμα στη Μαγνησία», τιτλοφορείται η έκδοση, που αποκαλύπτει συγκλονιστικά γεγονότα, όπως η αποτυχημένη απόπειρα εξέγερσης των Γερμανών, που τελικά προδόθηκε και κατέληξε σε εκτέλεση μεγάλου αριθμού στασιαστών, αλλά και ακόμη περισσότερους στρατιώτες, που ήταν αντίθετοι με τη χιτλερική ιδεολογία, να αλλάζουν στρατόπεδο. Αξιοποιώντας το φωτογραφικό αρχείο Στουρνάρα και μελετώντας εκτενώς τη γερμανική, κυρίως, βιβλιογραφία, ο κ. Αλεξάνδρου συγκέντρωσε πολύτιμες μαρτυρίες των πρωταγωνιστών, οι οποίοι λίγους μήνες μετά την πυρπόληση της Άνω Κερασιάς (το χωριό του Βορείου Πηλίου καταστράφηκε ολοκληρωτικά από τους Γερμανούς κατακτητές από τις 28 Μαρτίου έως τις 3 Απριλίου 1944), βρέθηκαν στον τόπο του εγκλήματος της 4ης Μεραρχίας, αλλά ως συμπολεμιστές των ανταρτών του Ε.Λ.Α.Σ.
Η αποσύνθεση της γερμανικής φρουράς στον Βόλο, που αποτελούνταν ως επί το πλείστον από στρατιώτες ανεπιθύμητους στο εθνικοσοσιαλιστικό καθεστώς, χαρακτήρισε έντονα την τελευταία φάση της Κατοχής, προτού στις 19 Οκτωβρίου 1944 έρθει η στιγμή της απελευθέρωσης. Ποινικοί και πολιτικοί κρατούμενοι, που στην πατρίδα τους κρίνονταν ως ανάξιοι για στρατιωτική υπηρεσία, στελέχωναν το 21ο Τάγμα της 999 Μεραρχίας. Οι λεγόμενες «Πειθαρχικές Μεραρχίες» συστάθηκαν μετά τον Οκτώβριο του 1942 και τις τρομερές απώλειες της Βέρμαχτ στο Ανατολικό Μέτωπο από την αποτυχημένη εισβολή στη Σοβιετική Ένωση. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, θεωρούνταν αναξιόπιστες μονάδες, με μειωμένη στρατιωτική ικανότητα. Πολιτικοί κρατούμενοι και ποινικοί κατάδικοι που εξέτιαν ποινές για κλοπές μέχρι ανθρωποκτονίες, κλήθηκαν για τη θητεία τους, ως μία προσπάθεια αναμόρφωσης, πέρα από την αναπλήρωση των κενών. Η διάβρωση των «Πειθαρχικών Ταγμάτων» ήταν αναπόφευκτη και έτσι δημιουργήθηκαν πολλοί αντιφασιστικοί πυρήνες. Όμως, η ταύτιση Γερμανών και Ελλήνων είχε τραγικά επακόλουθα για τους πρώτους. Στο εκτελεστικό απόσπασμα οδηγήθηκαν τουλάχιστον 205 αντιχιτλερικοί, δύο εξ αυτών στον Βόλο.

Ο πρόεδρος του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού Κερασιάς, κ. Χαράλαμπος Αλεξάνδρου

Επαναλαμβανόμενο σκηνικό
Οι περιπτώσεις των Γερμανών που αυτομόλησαν στον Ε.Λ.Α.Σ., προστέθηκαν στην αθρόα αποσκίρτηση χιλιάδων Ιταλών. «Ύστερα από τη συνθηκολόγηση που υπεγράφη στις 8 Σεπτεμβρίου 1943, οι Ιταλοί αυτομόλησαν κατά χιλιάδες. Στο βιβλίο που έγραψα το 2008 για τη μεραρχία Πινερόλο, η οποία ήταν στρατοπεδευμένη στη Θεσσαλία, περίπου οκτώ με εννιά χιλιάδες στρατιώτες προσχώρησαν στον Ε.Λ.Α.Σ..», σημείωσε ο κ. Αλεξάνδρου, για να προσθέσει: «Οι αυτομολήσεις των Γερμανών άρχισαν περίπου ενάμιση μήνα πριν την απελευθέρωση του Βόλου. Στη Μαγνησία καταγράφηκε ο μεγαλύτερος αριθμός αυτόμολων Γερμανών σε σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα. Συνολικά ήταν 123, στο βιβλίο αναφέρω 94 ονόματα, που μπόρεσα να ταυτοποιήσω, από αρχεία και έρευνα δική μου. Το 1944 δεν υπήρχαν περισσότεροι από 500 Γερμανοί στον Βόλο, ενώ στη Μαγνησία συνολικά υπολογίζονταν γύρω στους 900, λαμβάνοντας υπόψη τις δυνάμεις που ήταν εγκατεστημένες σε Αγριά, Διμήνι, Λατομείο, Πιλάφ Τεπέ (σ.σ. Σέσκλο), Βελεστίνο, σανατόριο του Καραμάνη και Πλιασίδι. Στον Βόλο αυτομόλησε περίπου το 24% των στρατιωτών της τοπικής φρουράς, αναγκάζοντας τον τότε διοικητή τους, να τους αφοπλίσει και να τους κλείσει σε στρατόπεδο, ενώ ζήτησε ενισχύσεις, για να αντιμετωπίσει την κατάσταση, φοβούμενος την επέμβαση του 54ου Συντάγματος Ε.Λ.Α.Σ. Μέσα σε πενήντα ημέρες στον Βόλο έγιναν απίστευτα πράγματα. Οι περισσότεροι από όσους είχαν έρθει στη Μαγνησία, προέρχονταν από το Ανατολικό Μέτωπο. Είχαν πολεμήσει στην Ουκρανία και είχαν αντιληφθεί ότι το καθεστώς του Γ’ Ράιχ έπνεε τα λοίσθια. Ερχόμενοι στην Ελλάδα, αρχικά στη Λάρισα και μετέπειτα στον Βόλο, ήταν σίγουροι πως η αντίστροφη μέτρηση είχε ξεκινήσει. Ήταν αποφασισμένοι, συνεργαζόμενοι με τον ντόπιο πληθυσμό και τους αντάρτες, να βοηθήσουν στην πτώση του Χίτλερ».

Η εμπλοκή πρακτόρων της OSS στο Πήλιο
O πρόεδρος του Κ.Ι.ΠΟ.ΚΕ. αναλύοντας τους λόγους, που στον Βόλο πήρε τόσο μεγάλη έκταση το φαινόμενο των λιποταξιών, τόνισε: «Οι περισσότεροι στρατιώτες του ΧΧΙ τάγματος ήταν πολιτικοί κρατούμενοι, σχεδόν όλοι ενταγμένοι σε κομματικούς μηχανισμούς, π.χ. με το σοσιαλδημοκρατικό ή το κομμουνιστικό κόμμα Γερμανίας. Αναχωρώντας τον Ιούνιο του 1944 από το στρατόπεδο εκπαίδευσης του Baumholder, ήταν ήδη αποφασισμένοι να εξεγερθούν και να αυτομολήσουν. Το γεγονός ότι η Μαγνησία στο τέλος της Κατοχής βρισκόταν υπό τον πλήρη, σχεδόν, έλεγχο των δυνάμεων του ΕΛΑΣ, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη στάση των Γερμανών αντιφασιστών».
Όμως και η προπαγάνδα από πλευράς των Ελλήνων, με τη συνδρομή πρακτόρων της αμερικανικής OSS (σ.σ. Office of Strategic Services, πρόγονος της CIA), οι οποίοι έδρασαν στην Ανατολική Θεσσαλία, επηρέασαν το γερμανικό στρατόπεδο. «Ο ΕΛΑΣ πέρα από τον ένοπλο αγώνα, προσπάθησε να προσελκύσει στρατιώτες των πειθαρχικών ταγμάτων με προπαγάνδα, π.χ. με προκηρύξεις. Υπήρχε συστηματική δουλειά λοιπόν από τον ΕΛΑΣ πάνω σ’ αυτόν τον τομέα», υπογράμμισε ο κ. Αλεξάνδρου, για να αναφερθεί έπειτα στον ρόλο των Αμερικανών κατασκόπων: «Στο Πήλιο βρέθηκαν τρεις πράκτορες της OSS. Οι Ελληνοαμερικάνοι Νικόλαος Λως και Γεώργιος Δουνδουλάκης και ο Ρόμπερτ Κναπ (Robert Hampden Knapp), καθηγητής στο Χάρβαντ, ειδικευμένος στον ψυχολογικό πόλεμο. Ο τελευταίος μιλούσε γερμανικά και μαζί με το ΕΑΜ και τον εφεδρικό ΕΛΑΣ έκαναν σημαντική δουλειά με τους αυτόμολους. Το στρατηγείο της Μέσης Ανατολής δεν ήταν ικανοποιημένο με τον Άγγλο σύνδεσμο της SOE (σ.σ. Special Operations Executive), που ήταν στο Πήλιο και έτσι ανέλαβε δράση η OSS, με Morale Operations, δηλαδή ψυχολογικό πόλεμο».

Το εξώφυλλο του βιβλίου

Η τύχη των αυτόμολων
Μετά την 19η Οκτώβρη 1944, όταν απελευθερώθηκε ο Βόλος, οι Γερμανοί αυτόμολοι παρέμειναν στον Βόλο, μέχρι τις αρχές Δεκεμβρίου. Στον ενάμιση μήνα, πρόλαβαν και εξέδωσαν και εφημερίδα, ένα εβδομαδιαίο έντυπο, με τον τίτλο «Αλήθεια», που διανεμόταν στο στρατόπεδο αιχμαλώτων του ΕΛΑΣ. Από τα τεκμήρια που συμπεριέλαβε ο Χαράλαμπος Αλεξάνδρου στο βιβλίο του, το αντίγραφο του πρωτοκόλλου παραλαβής αυτόμολων και αιχμαλώτων, επιβεβαιώνει την παράδοση δεκάδων Γερμανών στους Βρετανούς. «Έχει ημερομηνία 9 Δεκεμβρίου 1944 και το περιεχόμενό του μαρτυρά ότι εκείνη την ημέρα, ένας Άγγλος ταγματάρχης παρέλαβε 51 Γερμανούς. Οι Βρετανοί επέμεναν στη λύση των στρατοπέδων συγκέντρωσης, γιατί κατά τη γνώμη μου φοβόντουσαν, ότι επιστρέφοντας στη Γερμανία, θα συντελούσαν σε στροφή της χώρας του στην Αριστερά. Τους διαμοίρασαν απ’ όλα τα στρατόπεδα. Οι περισσότεροι κατέληξαν στην Αίγυπτο, ενώ κάποιοι άλλοι θέλησαν να επιστρέψουν στη Γερμανία με τα πόδια, μέσω Γιουγκοσλαβίας. Στα Σκόπια είχαμε την εξαφάνιση 13 Γερμανών, που ήταν στον Βόλο και τους σκότωσαν κατά το πέρασμά τους από τα σύνορα», σημείωσε ο ερευνητής.
Βέβαια, τα… βάσανα των αυτόμολων δεν τελείωσαν με τη λήξη του πολέμου. Η ανυπακοή που έδειξαν στελέχη της Βέρμαχτ και οι λιποταξίες επί ελληνικού εδάφους, υπήρξαν θέμα ταμπού στη Γερμανία επί δεκαετίες, μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου πολέμου. Ο Χαράλαμπος Αλεξάνδρου ανέφερε χαρακτηριστικά το παράδειγμα του Λούντβιχ Γκεμ (Ludwig Gehm), επικεφαλής των συμπατριωτών του που αυτομόλησαν το φθινόπωρο του 1944, για τον οποίον έκανε εκτενή αναφορά στο βιβλίο: «Ο Γκεμ, αφότου συνελήφθη από τον βρετανικό στρατό, μεταφέρθηκε στη Βόρεια Αφρική. Έμεινε για δύο χρόνια σε στρατόπεδο αιχμαλώτων στο Κάιρο και όταν επέστρεψε στη χώρα του, τον κοίταζαν με… μισό μάτι. Έτσι στην αρχή έλεγε πως πιάστηκε αιχμάλωτος και δεν ήταν τελικά αντιφρονούντας στο καθεστώς. Στην πρώην Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας υπήρχε ευνοϊκότερη αντιμετώπιση, σε αντίθεση με τη Δυτική Γερμανία, που ίσχυε το ακριβώς αντίθετο. Για τον Γκεμ έπρεπε να περάσουν αρκετά χρόνια, μέχρι να αναγνωριστεί η δράση του και να γίνει μέχρι και ντοκιμαντέρ από το γερμανικό κανάλι ZDF για τη συμμετοχή του στην Αντίσταση».
Όμως, το πλέον συγκλονιστικό για τον συγγραφέα, έχει να κάνει με τη στάση του ελληνικού πληθυσμού απέναντι στους Γερμανούς, παρότι οι μνήμες ήταν ακόμη νωπές, για τα εγκλήματα πολέμου που είχαν διαπράξει στην περιοχή μας. Κανείς δεν πείραξε τους στρατιώτες του 21ου Τάγματος, με τον συγγραφέα να μνημονεύει χαρακτηριστικά τα συγκλονιστικά λόγια του Βίλλι Σράντε (Willi Schrade), ο οποίος αναχωρώντας από την πόλη μας τον Δεκέμβριο του 1944 έγραψε: «Είπα αντίο στους Έλληνες συμπολεμιστές μου. Αντίο σ’ αυτόν τον λαό, που όχι μόνο μπορούσε να πολεμάει γενναία, αλλά ήταν αφοσιωμένος εξίσου παθιασμένα στους πραγματικούς του φίλους».

* Όσοι ενδιαφέρονται να προμηθευτούν το βιβλίο, μπορούν να επικοινωνούν με τον συγγραφέα στο τηλέφωνο 210-7236847.

Προηγούμενο ΆρθροΕπόμενο Άρθρο
Μοιραστείτε το